N-Deklination
Bu makalede N-Deklination hakkında bilmen gereken her şeyi öğreneceksin. Aslında çoğu Almanca öğrencisinin sandığından çok daha kolay bir konu. Sadece bir kaç son ek (Suffix) ve 5-10 ek isim bir kez kafana oturduğunda, N-Deklination artık seni zorlamaz.
Deklination (isim çekimi) kısaca şu demek: Almancada artiklerin, sıfatların ve isimlerin sonları hale göre değişebilir. Ama merak etme: çoğu durumda ismin kendisi hiç değişmiyor.
N-Deklination’a giren isimlerin tam listesini arıyorsan, bu konudaki diğer makaleme göz atabilirsin.
Normal Deklination ile N-Deklination Arasındaki Fark
“Normal” çekimlenen bir isimle (der Mann) N-Deklination’a giren bir ismi (der Kunde) karşılaştıralım:
| Singular | Plural | Singular | Plural | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Nominativ | der Mann | die Männer | Nominativ | der Kunde | die Kunden |
| Akkusativ | den Mann | die Männer | Akkusativ | den Kunden | die Kunden |
| Dativ | dem Mann | den Männern | Dativ | dem Kunden | den Kunden |
| Genitiv | des Mannes | der Männer | Genitiv | des Kunden | der Kunden |
| “Normal” isim | N-Deklination | ||||
Der Mann sadece iki durumda değişir: Genitiv Singular’da “(e)s” eki alır, Dativ Plural’da ise “(n)”eklenir.
Der Kunde ise farklı davranır. Akkusativ, Dativ ve Genitiv Singular’da — ayrıca dört Plural formunun tamamında — “-n” eki alır. N-Deklination adının nereden geldiğini artık anlıyorsun.
Bu da şu demek oluyor: N-Deklination’daki isimler, Nominativ Singular dışında her formda “-(e)n” eki alır.
Sekiz örnek üzerinden tüm halleri görelim:
(1) Der Kunde ist sehr sympathisch. (Nominativ Singular)
→ Müşteri çok sempatik.
(2) Ich kenne den Kunden seit langer Zeit. (Akkusativ Singular)
→ Müşteriyi uzun süredir tanıyorum.
(3) Ich helfe dem Kunden gern. (Dativ Singular)
→ Müşteriye yardım etmekten memnuniyet duyarım.
(4) Die Frau des Kunden ist auch sehr nett. (Genitiv Singular)
→ Müşterinin eşi de çok nazik.
(5) Die Kunden haben gestern viel gekauft. (Nominativ Plural)
→ Müşteriler dün çok alışveriş yaptı.
(6) Ich mag die Kunden wirklich gern. (Akkusativ Plural)
→ Müşterileri gerçekten çok seviyorum.
(7) Ich habe den Kunden viele Produkte verkauft. (Dativ Plural)
→ Müşterilere çok sayıda ürün sattım.
(8) Ich konnte alle Wünsche der Kunden erfüllen. (Genitiv Plural)
→ Müşterilerin tüm isteklerini karşılayabildim.
Hangi İsimler N-Deklination Alır?
N-Deklination’a giren isimler genellikle iki özellik taşır:
- Çoğunlukla insan ya da hayvan isimleridir.
- Şu son eklerden birini taşır: -e, -ist, -ent, -ant, -and, -at, -graf, -ot, -ad, -it, -et.
- Bu isimler erildir — tek istisna: das Herz.
Bu son eklerin dışında birkaç eril isim daha bu gruba girer: der Herr, der Mensch, der Nachbar, der Bauer, der Bär, der Prinz, der Held, das Herz.
Önemli not: İsim “f”, “t” veya “d” ile bitiyorsa sadece “-n” değil, “-en” eki alır. Bu, telafuzu kolaylaştırmak içindir.
Şimdi her gruba tek tek göz atalım. Her grupta yalnızca en önemli isimlere yer verdim. Tam listeye ulaşmak için diğer makaleme bakabilirsin.
“e” ile Biten İsimler
| Almanca | Türkçe |
|---|---|
| der Affe | maymun |
| der Brite | İngiliz |
| der Buchstabe* | harf |
| der Bulgare | Bulgar |
| der Chinese | Çinli |
| der Däne | Danimarkalı |
| der Experte | uzman |
| der Franzose | Fransız |
| der Gedanke* | düşünce |
| der Grieche | Yunan |
| der Hase | tavşan |
| der Junge | erkek çocuk |
| der Kollege | iş arkadaşı |
| der Kunde | müşteri |
| der Löwe | aslan |
| der Name* | isim |
| der Pole | Polonyalı |
| der Portugiese | Portekizli |
| der Wille | irade |
* Bu üç isim için aşağıdaki istisna bölümüne bak.
“ist” ile Biten İsimler
| Almanca | Türkçe |
|---|---|
| der Egoist | egoist |
| der Journalist | gazeteci |
| der Polizist | polis |
| der Terrorist | terörist |
| der Tourist | turist |
“ent” ile Biten İsimler
| Almanca | Türkçe |
|---|---|
| der Agent | ajan |
| der Assistent | asistan |
| der Konsument | tüketici |
| der Student | öğrenci |
“ant” / “and” ile Biten İsimler
| Almanca | Türkçe |
|---|---|
| der Demonstrant | protestocu |
| der Doktorand | doktora öğrencisi |
| der Konsonant | ünsüz harf |
| der Passant | geçen biri, yaya |
| der Praktikant | stajyer |
“at” / “ad” ile Biten İsimler
| Almanca | Türkçe |
|---|---|
| der Automat | otomat |
| der Kamerad | yoldaş |
| der Kandidat | aday |
| der Soldat | asker |
“et”, “it”, “graf”, “ot”, “soph” ile Biten İsimler
| Almanca | Türkçe |
|---|---|
| der Athlet | atlet |
| der Bandit | haydut |
| der Fotograf | fotoğrafçı |
| der Idiot | aptal |
| der Komet | kuyruklu yıldız |
| der Patriot | vatansever |
| der Philosoph | filozof |
Diğer Önemli N-Deklination İsimleri
| Almanca | Türkçe |
|---|---|
| der Bauer | çiftçi |
| der Bär | ayı |
| der Held | kahraman |
| der Herr* | beyefendi |
| das Herz* | kalp |
| der Mensch | insan |
| der Nachbar | komşu |
| der Prinz | prens |
* Bu iki isim için aşağıdaki istisna bölümüne bak.
İstisnalar: Normal N-Deklination Ekinden Sapan İsimler
İstisna 1: das Herz, der Buchstabe, der Gedanke, der Name
Das Herz, N-Deklination’ın tek eril olmayan ismidir — cinsi nötr (neutral). Der Buchstabe, der Gedanke ve der Name ile birlikte Genitiv Singular’da ekstra bir “-s” alır.
Aşağıdaki tabloda normal N-Deklination (der Kunde) ile bu istisnaları karşılaştırabilirsin:
| Singular | Plural | Singular | Plural | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Nominativ | der Kunde | die Kunden | Nominativ | der Name | die Namen |
| Akkusativ | den Kunden | die Kunden | Akkusativ | den Namen | die Namen |
| Dativ | dem Kunden | den Kunden | Dativ | dem Namen | den Namen |
| Genitiv | des Kunden | der Kunden | Genitiv | des Namens (!) | der Namen |
| Normal N-Deklination | N-Deklination + Genitiv’de “-s” | ||||
İstisna 2: der Herr, die Herren
Der Herr, Plural formlarında ekstra bir “-e” alır. Bu da şu anlama gelir: Plural formu die Herren olur — die Herrs değil.
| Singular | Plural | Singular | Plural | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Nominativ | der Mann | die Männer | Nominativ | der Herr | die Herren |
| Akkusativ | den Mann | die Männer | Akkusativ | den Herrn | die Herren |
| Dativ | dem Mann | den Männern | Dativ | dem Herrn | den Herren |
| Genitiv | des Mannes | der Männer | Genitiv | des Herrn | der Herren |
| “Normal” isim | İstisna: der Herr (Plural’da +”-e”) | ||||
N-Deklination’a giren isimlerin tam listesini arıyorsan, bu makaleme göz atabilirsin.
Özet
- N-Deklination’a giren isimler Nominativ Singular dışında her formda “-(e)n” eki alır.
- Bu isimler çoğunlukla insan veya hayvan isimleridir.
- En büyük grup: “-e” ile biten eril isimler (der Kunde, der Junge, der Löwe…).
- Şu son ekler de N-Deklination’a işaret eder: -ist, -ent, -ant, -and, -at, -graf, -ot, -ad, -it, -et.
- İsim “f”, “t” veya “d” ile bitiyorsa sadece “-n” değil, “-en” eki alır.
- Bütün bu isimler erildir — tek istisna: das Herz.
- İstisnalar: das Herz, der Buchstabe, der Gedanke, der Name → Genitiv Singular’da ekstra “-s” alır. Der Herr → Plural’da ekstra “-e” alır.
