Partizip 2 – Kullanım ve Formlar
Bu makalede Partizip 2 hakkında bilmen gereken her şeyi öğreneceksin: kullanım alanları (Perfekt, Passiv ve sıfat olarak), nasıl oluşturulduğu ve en önemli düzensiz formlar.
Partizip 2, her Almanca kursunda ve ders kitabında karşına çıkar. Özellikle geçmiş zaman cümlelerini (Perfekt) kurmak için ihtiyaç duyarsın. İngilizcedeki karşılığı “past participle”dir: done, driven, gone, repaired gibi.
Kullanım: Partizip 2’nin 3 Temel İşlevi
Perfekt
Partizip 2’yi “haben” (ya da bazen “sein”) yardımcı fiiliyle birleştirerek Almancadaki Perfekt’i oluşturursun. Perfekt, konuşma Almancasında neredeyse tüm fiillerle kullandığımız en yaygın geçmiş zaman formudur. İngilizce Present Perfect’e (The child has done…) çok benzer.
(1) Das Kind hat seine Hausaufgaben gemacht. → Çocuk ödevini yaptı.
* Partizip 2, Plusquamperfekt (Das Kind hatte … gemacht) ve Konjunktiv 2 der Vergangenheit (Das Kind hätte … gemacht) formlarında da kullanılır.
Passiv
Partizip 2’yi “werden” yardımcı fiiliyle birleştirerek Passiv (edilgen yapı) oluşturursun. Bu forma Handlungspassiv denir. Bir de Zustandspassiv var: “sein” + Partizip 2.
(2) Das Fenster wird repariert. → Pencere tamir ediliyor.
İsimden Önce (Sıfat Olarak)
Partizip 2’nin üçüncü işlevi: sıfat gibi, yani doğrudan ismin önünde kullanmak. Aşağıdaki (3). örnekte normal bir sıfat (schwierig) var, Adjektivdeklination eki aldı (“er” burada). Bunun yerine bir Partizip 2 formu (4) kullanarak isim hakkında daha fazla bilgi verebilirsin. Bu formlar da tıpkı normal sıfatlar gibi aynı ekleri alır.
(3) ein schwieriger Text → zor bir metin
(4) ein geschriebener Text → yazılı bir metin
Düzenli Partizip-2-Formları
Düzenli fiillere Almancada “schwache Verben” de denir. Bu fiillerde fiil köküne (Infinitiv eksi “-en”) her zaman başa ge- ve sona -t eklenir:
ge- + [Stamm] + -t
Örnekler:
spielen → gespielt lachen → gelacht kochen → gekocht warten → gewartet
* Fiil kökü -t veya -d ile bitiyorsa sadece “-t” değil, “-et” eklenir. Örn.: warten → gewartet
Ayrılabilir Fiillerin (Trennbare Verben) Partizip-2-Formları
Trennbare Verben’in önekleri ana cümlelerde fiilden ayrılır (Ich rufe dich an.). Bu fiillerde ge- başa değil, önekin hemen ardına gelir. Düzenli fiillerde sona yine -t eklenir.
Örnekler:
aufwachen → aufgewacht einpacken → eingepackt mitspielen → mitgespielt aufmachen → aufgemacht zumachen → zugemacht
* Trennbare Verben aynı zamanda düzensiz de olabilir. Buna ileride değineceğiz.
Ayrılmaz Önekli Fiillerin (Verben mit untrennbaren Präfixen) Partizip-2-Formları
Hiçbir zaman ayrılmayan önekli fiiller Partizip 2 formlarında ge- almaz. Bu önekler:
ver-, ge-, er-, be-, ent-, miss-, zer-, emp-
begrüßen → begrüßt (begegrüßt değil!) vermissen → vermisst gewinnen → gewonnen *
* Bu makaledeki ilk düzensiz Partizip-2-formu. Daha fazlası ileride.
“-ieren” ile Biten Fiiller
Bir önceki bölümdeki gibi (ayrılmaz önekli fiiller), “-ieren” ile biten fiiller de Partizip 2’de ge- almaz. Sona her zaman -t eklenir.
reparieren → repariert (gerepariert değil!) studieren → studiert informieren → informiert
Bu fiillerin büyük çoğunluğu Latince kökenlidir ve pek çok dilde (İngilizce dahil) çok benzer biçimleri vardır.
Düzensiz Partizip-2-Formları
Düzensiz fiillere “starke Verben” de denir. Bunlar sona “-t” almaz ve/veya sesli harflerini değiştirir ve/veya köklerini tamamen dönüştürür. Yani bu makalede şimdiye kadar gördüğümüz kuralları takip etmezler.
Bu da şu demek oluyor: ezberlenmesi gerekiyor — tıpkı İngilizcede olduğu gibi. Yeni bir fiil öğrenirken her zaman Partizip 2 formuyla birlikte öğren. İşte en önemli düzensiz formlardan birkaçı:
essen → gegessen trinken → getrunken schreiben → geschrieben kommen → gekommen fahren → gefahren
Düzensiz Fiiller İçin İpuçları
Bunun biraz zorlu görünebileceğini biliyorum. İşte daha hızlı ilerlemeni sağlayacak birkaç ipucu:
1. Kalıpları yakala: Örneğin singen – sang – gesungen ve finden – fand – gefunden. Her ikisinde de aynı sesli harf değişimini görüyorsun (i → a → u) — hatta bazen İngilizcede de aynısı var (sing, sang, sung). Sang ve fand, bazı fiillerde ve resmi/edebi dilde kullanılan diğer geçmiş zaman formu Präteritum’dan geliyor.
2. Bir fiil öğren, 20’sini bil:
kommen, gekommen → an|kommen, angekommen (trennbar) finden, gefunden → er|finden, erfunden (untrennbar)
Önekli bu fiillerde kök ve Partizip 2 eki, öneksiz haliyle tamamen aynıdır. ge- var mı yok mu? Bu, fiilin ayrılabilir olup olmadığına bağlı (yukarıya bak).
3. ei → ie…en kalıbı: Infinitiv’inde “ei” bulunan fiiller çok sık olarak bunu Partizip 2’de “ie”ye çevirir ve sona “-en” alır:
schreiben → geschrieben | bleiben → geblieben | leihen → geliehen
En Önemli Düzensiz Partizip-2-Formları (Liste)
Tabloya Präteritum formlarını da ekledim.
| Infinitiv | Vokalwechsel | Türkçe | Präteritum | Partizip 2 + Hilfsverb |
|---|---|---|---|---|
| backen | (a → ä) | fırında pişirmek | backte, (buk) | hat gebacken |
| befehlen | e → ie | emretmek | befahl | hat befohlen |
| beginnen | başlamak | begann | hat begonnen | |
| beißen | ısırmak | biss | hat gebissen | |
| bieten | sunmak | bot | hat geboten | |
| bitten | rica etmek | bat | hat gebeten | |
| braten | a → ä | kızartmak | briet | hat gebraten |
| brennen | yanmak | brannte | hat gebrannt | |
| bringen | getirmek | brachte | hat gebracht | |
| denken | düşünmek | dachte | hat gedacht | |
| empfehlen | e → ie | tavsiye etmek | empfahl | hat empfohlen |
| essen | e → i | yemek | aß | hat gegessen |
| fahren | a → ä | (araç) sürmek; gitmek | fuhr | ist gefahren |
| fangen | a → ä | yakalamak | fing | hat gefangen |
| fliegen | uçmak | flog | ist geflogen | |
| geben | e → i | vermek | gab | hat gegeben |
| gehen | gitmek | ging | ist gegangen | |
| genießen | tadını çıkarmak | genoss | hat genossen | |
| gewinnen | kazanmak | gewann | hat gewonnen | |
| haben | unregelmäßig! | sahip olmak | hatte | hat gehabt |
| halten | a → ä | tutmak | hielt | hat gehalten |
| heißen | adı … olmak | hieß | hat geheißen | |
| helfen | e → i | yardım etmek | half | hat geholfen |
| kennen | tanımak | kannte | hat gekannt | |
| kommen | gelmek | kam | ist gekommen | |
| lassen | a → ä | bırakmak | ließ | hat gelassen |
| laufen | a → ä | yürümek | lief | ist gelaufen |
| leiden | acı çekmek | litt | hat gelitten | |
| leihen | ödünç vermek/almak | lieh | hat geliehen | |
| lesen | e → ie | okumak | las | hat gelesen |
| liegen | yatmak; uzanmak | lag | hat gelegen | |
| lügen | yalan söylemek | log | hat gelogen | |
| nehmen | ehm → imm | almak | nahm | hat genommen |
| nennen | adını vermek | nannte | hat genannt | |
| raten | a → ä | tahmin etmek | riet | hat geraten |
| rennen | koşmak | rannte | ist gerannt | |
| rufen | seslenmek; çağırmak | rief | hat gerufen | |
| scheinen | görünmek; parlamak | schien | hat geschienen | |
| schießen | ateş etmek | schoss | hat geschossen | |
| schlafen | a → ä | uyumak | schlief | hat geschlafen |
| schließen | kapatmak | schloss | hat geschlossen | |
| schneiden | kesmek | schnitt | hat geschnitten | |
| schreiben | yazmak | schrieb | hat geschrieben | |
| schreien | bağırmak; çığlık atmak | schrie | hat geschrien | |
| schwimmen | yüzmek | schwamm | hat/ist geschwommen | |
| sehen | e → ie | görmek | sah | hat gesehen |
| sein | unregelmäßig! | olmak | war | ist gewesen |
| singen | şarkı söylemek | sang | hat gesungen | |
| sitzen | oturmak | saß | hat gesessen | |
| sprechen | e → i | konuşmak | sprach | hat gesprochen |
| stehen | (ayakta) durmak | stand | hat gestanden | |
| stehlen | e → ie | çalmak | stahl | hat gestohlen |
| steigen | çıkmak; yükselmek | stieg | ist gestiegen | |
| sterben | e → i | ölmek | starb | ist gestorben |
| streiten | tartışmak; kavga etmek | stritt | hat gestritten | |
| tragen | a → ä | taşımak; giymek | trug | hat getragen |
| treffen | e → i | buluşmak | traf | hat getroffen |
| treiben | (spor vb.) yapmak | trieb | hat getrieben | |
| trinken | içmek | trank | hat getrunken | |
| tun | yapmak | tat | hat getan | |
| vergessen | e → i | unutmak | vergaß | hat vergessen |
| verlieren | kaybetmek | verlor | hat verloren | |
| wachsen | a → ä | büyümek | wuchs | ist gewachsen |
| waschen | a → ä | yıkamak | wusch | hat gewaschen |
| werden | unregelmäßig! | olmak; haline gelmek | wurde | ist geworden / ist [Part. 2] worden |
| werfen | e → i | atmak | warf | hat geworfen |
| wissen | unregelmäßig! | bilmek | wusste | hat gewusst |
| ziehen | çekmek; taşınmak | zog | hat gezogen / ist gezogen | |
| zwingen | zorlamak | zwang | hat gezwungen |
Tablo: En önemli düzensiz geçmiş zaman formları
Notlar:
- Aynı formlar önekli fiiller için de geçerli. Anrufen‘ın formunu ayrıca aramak yerine öneksiz fiiline (rufen) bak: rufen, rief, hat gerufen → an|rufen, rief an, hat angerufen.
- Modal fiilleri bu tabloya dahil etmedim — Partizip 2 formlarına nadiren ihtiyaç duyarsın.
- Konuşma Almancasında bu fiillerin büyük çoğunluğunda Perfekt çok daha yaygındır. Çoğu fiilin Präteritum formu çok resmi, eski ve/veya edebi bir his verir.
